آمپول ۳۰۰ هزار واحدی ویتامین D احتمالاً پرتکرارترین نسخه برای کمبود ویتامین D در ایران است: یک تزریق، و خیال بیمار و پزشک راحت. ولی آپتودیت (UpToDate) این رژیم را پیشنهاد نمی‌کند. در این مقاله می‌بینیم آپتودیت چه می‌گوید، چرا، و به‌جایش چه رژیمی پیشنهاد می‌کند.
آپتودیت درباره‌ی دوزهای بالای متناوب چه می‌گوید؟
در مبحث «Vitamin D and extraskeletal health» آپتودیت صریح می‌گوید دوزهای بالای متناوب ویتامین D باید کنار گذاشته شوند:
High intermittent doses of vitamin D (eg, 500,000 international units annually) should be avoided as such dosing may transiently increase the risk of falls.
یعنی دوزهای بالای متناوب، مثل ۵۰۰ هزار واحد سالانه، ممکن است ریسک زمین خوردن را موقتاً بیشتر کنند. همین متن اضافه می‌کند که مکمل ویتامین D در بزرگسالانی که در جامعه زندگی می‌کنند، ریسک زمین خوردن را کم نمی‌کند، و احتمال می‌دهد همین نگرانی درباره‌ی دوزهایی مثل ۶۰ هزار واحد ماهانه که سطح سرم را بالای ۵۰ نانوگرم در میلی‌لیتر می‌برند هم صدق کند.
این توصیه از کجا آمده است؟
یکی از منابع این بخش، کارآزمایی معروف Sanders و همکاران (JAMA، ۲۰۱۰) است: خانم‌های سالمند سالی یک بار ۵۰۰ هزار واحد ویتامین D خوراکی گرفتند. نتیجه، زمین خوردن و شکستگی بیشتر بود، نه کمتر. آمپول ۳۰۰ هزار واحدی دقیقاً همین منطق «دوز بالای یک‌جا» را دارد.
رژیم پیشنهادی آپتودیت برای کمبود ویتامین D
در مبحث «Vitamin D deficiency in adults»، آپتودیت درمان را بر اساس سطح 25(OH)D سرم تنظیم می‌کند:
| سطح 25(OH)D | رژیم پیشنهادی |
|---|---|
| کمتر از ۱۲ نانوگرم در میلی‌لیتر | ۲۵ تا ۵۰ هزار واحد خوراکی، هفته‌ای یک بار، ۶ تا ۸ هفته؛ بعد روزی ۸۰۰ واحد |
| ۱۲ تا کمتر از ۲۰ | معمولاً روزی ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ واحد از ابتدا؛ اگر به هدف نرسید، دوز بالاتر |
| ۲۰ تا ۳۰ | روزی ۶۰۰ تا ۸۰۰ واحد ممکن است کافی باشد |
برای پیشگیری هم، بزرگسالی که آفتاب کافی و منظم نمی‌گیرد، روزی حداقل ۶۰۰ تا ۸۰۰ واحد ویتامین D3 (از رژیم غذایی و مکمل) لازم دارد.
آیا همه باید آزمایش ویتامین D بدهند؟
طبق آپتودیت، بیشتر متخصصان غربالگری گسترده‌ی سطح 25(OH)D را در جمعیت عمومی یا در بارداری لازم نمی‌دانند و بزرگسال با ریسک معمولی نیاز به ارزیابی ندارد. آزمایش برای گروه‌های پرخطر مناسب است. یعنی برای خیلی‌ها، مکمل ساده‌ی روزانه از آزمایش منطقی‌تر است.
نکته‌ی عملی برای نسخه‌نویسی
- اگر کمبود شدید است، پرل‌های ۵۰ هزار واحدی هفتگی، رژیم پیشنهادی آپتودیت را پوشش می‌دهند.
- بعد از دوره‌ی درمان، نگه‌دارنده‌ی روزانه را فراموش نکنید؛ بدون آن سطح دوباره افت می‌کند.
- برای سالمندها، که ریسک زمین خوردن مهم‌ترین نگرانی است، از دوزهای بالای یک‌جا به‌طور خاص پرهیز کنید.
پرسش‌های پرتکرار
آمپول ویتامین D ۳۰۰ هزار ضرر دارد؟
آپتودیت دوزهای بالای متناوب را به‌خاطر احتمال افزایش موقت ریسک زمین خوردن توصیه نمی‌کند. رژیم هفتگی یا روزانه جایگزین پیشنهادی است.
بهترین دوز ویتامین D برای کمبود شدید چیست؟
برای سطح زیر ۱۲، آپتودیت ۲۵ تا ۵۰ هزار واحد خوراکی هفتگی به مدت ۶ تا ۸ هفته و بعد روزی ۸۰۰ واحد را پیشنهاد می‌کند.
منبع این اطلاعات چیست؟
مباحث «Vitamin D deficiency in adults: Definition, clinical manifestations, and treatment» و «Vitamin D and extraskeletal health» در آپتودیت. اگر با خود این منبع آشنا نیستید، راهنمای کامل آپتودیت را ببینید.
این مقاله برای آموزش پزشکان و دانشجویان نوشته شده و جای قضاوت بالینی را نمی‌گیرد. سوال‌هایی مثل این را می‌توانید در مدیکا فارسی بپرسید و پاسخ را با لینک به همان بخش از متن آپتودیت بگیرید.